Updates from March, 2013 Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • elpasajero 18:32 on 6 March, 2013 Permalink | Reply  

    Τρόμος κ αθλιότητα του Γ’ Ράιχ – Μπ. Μπρεχτ 

    Το περασμένο Σάββατο είχα την τύχη να παρακολουθήσω την παράσταση ” Τρόμος και αθλιότητα του Γ’ Ράιχ “ του Μπέρτολτ Μπρέχτ. Η παράσταση ανέβηκε απο την θεατρική ομάδα του ΠΑΜΕ στα κεντρικά του ΚΚΕ στον Περισσό. Το έργο αυτό του Μπρεχτ αποτελείται απο 24 σκηνές-μονόπρακτα, που έγραψε ο Μπρεχτ εξόριστος μεταξύ 1935 και 1939 και περιγράφουν την τρομοκρατία και την άγρια φύση του ανερχόμενου φασιστικού καθεστώτος. Η παράσταση ήταν εξαιρετική, ιδιαίτερα το δεύτερο μέρος στο οποίο και διορθώθηκαν κάποια προβλήματα στον ήχο. Προσωπική αίσθηση είναι πως η παράσταση γινόταν όλο και πιο δυνατή και τα συναισθήματα πιό έντονα όσο πλησίαζε το τέλος. Εκεί που θα περίμενε κανείς να βγαίνει η κούραση, κυλούσαν δάκρυα κ υψώνονταν γροθιές.

    Το τελευταίο μονόπρακτο πέρα απο το τέλος έφερε και την κορύφωση της παράστασης. Ήρθε να απαντήσει στις αμφιβολίες και την αδυναμία που μπορεί να νοιώθουμε κατά καιρούς μπροστά στις δυσκολίες και τα βουνά που υψώνονται (ή που νομίζουμε πως υψώνονται). Αντιγράφω εδώ, απο τη μετάφραση της Αγγέλας Βερυκοκάκη (Εκδόσεις Κάλβος-Αθήνα 1970), το μονόπρακτο υπ’ αριθμόν 24 και τίτλο “Δημοψήφισμα” :

    Δημοψήφισμα

    Κι όταν τους είδαμε να φεύγουν στη σειρά

    με όλη  μας τη δύναμη φωνάξαμε : Παιδιά !

    δε θε να πεί κανένας σας το “όχι” :

    Δεν είναι δυνατό να μένετ’ ήσυχοι.

    Ο πόλεμος που σας τραβάνε, δύστυχοι,

    δικός σας πόλεμος δεν είναι, όχι.

    (More …)

    Advertisements
     
  • elpasajero 22:45 on 3 May, 2012 Permalink | Reply  

    Είναι οι πολιτικοί προδότες και, αν ναί, τί πρόδωσαν; 

    Το γεγονός είναι, ότι ζώντας κάμποσα χιλιόμετρα μακριά απ’ την πατρίδα, μπορεί και να κάνουμε λάθος στην παρακάτω παρατήρηση. Έχουμε την αίσθηση, λοιπόν, παρακολουθώντας τα αστικά μέσα ενημέρωσης, αρκετά ιστολόγια και ιστοσελίδες, καθώς και τον «κύκλο» μας στα «κοινωνικά δίκτυα», πως αν ρωτήσει κανείς έναν μέσο έλληνα την άποψή του για τα αίτια της κρίσης που βιώνει καθημερινά, θα απαντήσει πρώτ’ απ’ όλα κάτι στις γραμμές του «φταίνε οι αλήτες, προδότες πολιτικοί, τί άλλο;»

    Είναι όμως αλήθεια ότι είναι προδότες οι πολιτικοί μας, έτσι γενικά κ αόριστα; Και αν είναι τί και ποιόν πρόδωσαν;

    Για ν’ απαντήσουμε στο ερώτημα αυτό,  θα προσπαθήσουμε πρώτα να ορίσουμε τί εννοούμε με τον όρο πολιτική. Ανατρέχοντας στην Wikipedia, όπως κάθε ερευνητής που σέβεται τον εαυτό του, διαβάζουμε «Με τον γενικό όρο πολιτική εννοείται το σύνολο των μέτρων που λαμβάνονται και των μεθόδων και διαδικασιών που ακολουθούνται, μέσω των οποίων, ομάδες ανθρώπων οργανώνονται και λειτουργούν, προκειμένου να πετύχουν κατά τον καλύτερο τρόπο και με το μικρότερο δυνατό κόστος τους σκοπούς που επιδιώκουν σε διάφορους τομείς δραστηριοτήτων».

    Το λήμμα της Wikipedia όχι μόνο δεν απαντάει στο ερώτημα μας, αλλά δεν καθορίζει και το ποιές “ομάδες ανθρώπων” οργανώνονται και “ποιούς σκοπούς επιδιώκουν”.  Ήρθε η ώρα, λοιπόν, να προσπαθήσουμε να δώσουμε απαντήσεις στα ερωτήματα και κενά που έχουν δημιουργηθεί, απο τη δικη μας – πάντα – οπτική γωνία. Εξ΄άλλου δεν υπάρχουν αντικειμενικές αναλύσεις, όπως πολύ εύστοχα έγραψε και ο θύμιος της ελληνοφρένειας σε πρόσφατο σημείωμα του.

    Βασικό στοιχείο στην παρακάτω ανάλυση έχει η παραδοχή πως υπεράνω όλων των σχέσεων στη σύγχρονη κοινωνία βρίσκονται οι οικονομικές σχέσεις μεταξύ των ατόμων που την απαρτίζουν. Στον πρόλογο του «Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας» ο Μάρξ αναφέρει χαρακτηριστικά «Στην κοινωνική παραγωγή της ζωής τους, οι άνθρωποι έρχονται σε καθορισμένες, αναγκαίες, ανεξάρτητες από τη θέλησή τους σχέσεις – σε σχέσεις παραγωγής που αντιστοιχούν σε μια καθορισμένη βαθμίδα ανάπτυξης των υλικών παραγωγικών τους δυνάμεων. Το σύνολο αυτών των σχέσεων παραγωγής αποτελεί την οικονομική διάρθρωση της κοινωνίας, την πραγματική βάση που πάνω της υψώνεται ένα νομικό και πολιτικό εποικοδόμημα και στην οποία αντιστοιχούν καθορισμένες μορφές κοινωνικής συνείδησης».

    Ένα δεύτερο βασικό στοιχείο είναι η ύπαρξη τάξεων στην κοινωνία με αντιτιθέμενα συμφέροντα και η διαρκής πάλη μεταξύ τους. «Μέχρι τώρα, η ιστορία όλης της κοινωνίας – γράφει ο Μάρξ στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο – είναι ιστορία ταξικών αγώνων. Ελεύθερος και δούλος, πατρίκιος και πληβείος, βαρόνος και δουλοπάροικος, μάστορας και κάλφας, με δυο λόγια καταπιεστής και καταπιεζόμενος, βρίσκονταν σε συνεχή αντίθεση μεταξύ τους, σ’ έναν αδιάκοπο πόλεμο, άλλοτε κρυφό, άλλοτε φανερό, που κάθε φορά τέλειωνε ή με τον επαναστατικό μετασχηματισμό ολόκληρης της κοινωνίας ή με την κοινή καταστροφή των αντιμαχόμενων τάξεων… Η σύγχρονη αστική κοινωνία, που προήλθε από την καταστροφή της φεουδαρχικής, δεν κατάργησε τις ταξικές αντιθέσεις. Έθεσε μόνο νέες τάξεις, νέους όρους καταπίεσης, νέες μορφές αγώνα στις θέσεις των παλιών. Η εποχή μας, όμως, η εποχή της αστικής τάξης, χαρακτηρίζεται απ’ το γεγονός ότι απλοποίησε τις ταξικές αντιθέσεις. Ολόκληρη η κοινωνία διχάζεται όλο και περισσότερο σε δυο μεγάλα εχθρικά στρατόπεδα, σε δυο μεγάλες, άμεσα αντιμέτωπες τάξεις: αστική τάξη και προλεταριάτο».

    Τα παραπάνω έρχεται να συνδυάσει πολύ ωραία ο Λένιν στα «Άπαντά» λέγοντας ότι  «η πολιτική είναι σχέση ανάμεσα στις τάξεις», όπως επίσης ότι «η πολιτική είναι συμπυκνωμένη έκφραση της οικονομίας». Επιχειρώντας μια ελεύθερη μετάφραση, η πολιτική εκφράζει τα οικονομικά συμφέροντα των αντιμαχόμενων τάξεων όπως αυτά προκύπτουν μέσα από τις σχέσεις παραγωγής. Επομένως, οι σχέσεις παραγωγής είναι αυτές που τελικά υπαγορεύουν την πολιτική που προωθείται και εφαρμόζεται.  Δε νοείται πολιτική που να υπερασπίζεται ταυτόχρονα τα οικονομικά συμφέροντα αστικής τάξης και προλετάριων, γιατί πολύ απλά τα συμφέροντα των τάξεων αυτών είναι εξ΄ ορισμού αντικρουόμενα. Επομένως, και οι εκφραστές της πολιτικής, οι πολιτικοί, δεν υπηρετούν την κοινωνία στο σύνολό της, αλλά την τάξη που εκφράζουν.

    Προφανώς και κάποιος μπορεί να έχει τις αντιρρήσεις του πάνω σε αυτους τους δυο θεμελιώδεις πυλώνες της μαρξιστικής ανάλυσης. Ας έχει όμως στο μυαλό του κάτι που είπε και ο Νίκος ο Μπογιόπουλος αυτή την Πρωτομαγιά, ότι η πολιτική δεν είναι αξιώματα, είναι θεωρήματα που πρέπει συνεχώς να αποδεικνύονται. Και οι αποδείξεις βρίσκονται άφθονες τόσο στα κλασσικά έργα των Μάρξ-Ένγκελς, όσο και σε νεώτερα (πχ το βιβλίο του Μπογιόπουλου), αλλά κυρίως στην καθημερινότητά μας. Ειδικά σε περιόδους καπιταλιστικής κρίσης, όπως η σημερινή, ξεσκεπάζονται τόσο οι ταξικές αντιθέσεις, όσο και η κυριαρχία της οικονομίας, ή των «αγορών» αν προτιμάτε που είναι και πιο τρέντυ.

    Με τα παραπάνω δεν ισχυριζόμαστε ότι η πολιτική αποτελεί μια παθητική έκφραση των αντικειμενικών οικονομικών συνθηκών. Η ασκούμενη πολιτική επηρρεάζει την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη. Βλέπουμε, δηλαδή, ότι η πολιτική και η οικονομία βρίσκονται σε μια διαλεκτική σχέση με την μία να επενεργεί στην άλλη. Αυτό το κυκλικό σχήμα μπορεί να θυμίζει σε κάποιους το γνωστό γρίφο «αν η κότα έκανε πρώτη το αυγό ή το αυγό την κότα», μόνο που εδώ είναι ξεκάθαρο ότι η οικονομία είναι αυτή που καθορίζει ποιές ομάδες ανθρώπων έχουν κοινά συμφέροντα (βλ. Τάξεις) και κατ’ επέκταση την πολιτική.

    Πολλοί ταυτίζουν την πολιτική με την έννοια του κράτους κ ίσως όχι άδικα. Το κράτος σε κάθε χρονική περίοδο δεν εκφράζει τίποτε άλλο από την πολιτική κυριαρχία μιας τάξης απέναντι σε μια άλλη. Εν προκειμένω, όταν μιλάμε για αστικό κράτος, ανεξάρτητα απο την ειδικότερη μορφή διακυβέρνησης, μιλάμε για δικτατορία της αστικής τάξης. Ο Ένγκελς στην ανάλυσή του στο «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» εμφανίζει το κράτος ως προϊόν και εκδήλωση των ανειρήνευτων ταξικών αντιθέσεων. Το κράτος «είναι η ομολογία ότι η κοινωνία αυτή μπερδεύτηκε σε μια αξεδιάλυτη αντίφαση με τον ίδιο τον εαυτό της, ότι διασπάστηκε σε ασυμφιλίωτες αντιθέσεις, από τις οποίες δεν έχει τη δύναμη να απαλλαγεί. Και για να μη φθείρουν αυτές οι αντιθέσεις, οι τάξεις με τα αντιμαχόμενα οικονομικά συμφέροντα, τον εαυτό τους και την κοινωνία σ’ έναν άκαρπο αγώνα, έγινε αναγκαία μια δύναμη, που φαινομενικά στέκει πάνω από την κοινωνία, για να αμβλύνει τη σύγκρουση, για να την κρατά μέσα στα όρια της «τάξεως». Και η δύναμη αυτή, που προήλθε από την κοινωνία, αλλά τοποθετήθηκε πάνω απ’ αυτήν, που όλο και περισσότερο αποξενώνεται απ’ αυτήν, είναι το κράτος».

    Το (αστικό) κράτος και η ασκούμενη απ’ αυτό πολιτική έχει σε γενικές γραμμές τρείς ρόλους: Τον πρώτο τον αναλύσαμε προηγούμενως και δεν είναι άλλος απο το ρόλο του ως όργανο καταπίεσης ενός κομματιού της κοινωνίας απο ένα άλλο. Ο δεύτερος έχει να κάνει με την επιβολή της εκάστοτε κυρίαρχης ιδεολογίας (με όλα τα γνωστά μέσα απο εκπαίδευση μέχρι μμε) ώστε να επιτευχθεί η ιδεολογική ενσωμάτωση των εκμεταλλευόμενων τάξεων, η συναίνεση της κοινωνίας και η επιζητούμενη σταθερότητα. Τέλος, εν μέσω καπιταλιστικής ανάπτυξης, το κράτος οφείλει να εγγυάται τα συλλογικά συμφέροντα της αστικής τάξης, του χρηματοπιστωτικού και βιομηχανικού κεφαλαίου. Επιβάλλεται, δηλαδή, να έχει μια σχετική αυτοτέλεια απο τα επιμέρους αντιμαχόμενα συμφέροντα των καπιταλιστών, ώστε να διασφαλίζει την εύρυθμη λειτουργία ενός αδηφάγου και ασταθούς απο τη φύση του συστήματος, το οποίο θα κατέρρεε άμεσα σε ένα περιβάλλον «ελεύθερου ανταγωνισμού».  Σε αυτή την φαινομενική ουδετερότητα του κράτους πατάνε πολλοί όταν ισχυρίζονται ότι το κράτος στέκεται υπεράνω των οικονομικών συμφερόντων.

    Σήμερα παρατηρούμε μια έντονη προσπάθεια της αστικής τάξης να αμβλύνει την παραπάνω ανάλυση. Προωθείται μαζικά και επίμονα μια εικόνα της πολιτικής αυτονομημένης και αποκομένης απο την οικονομία. Το κράτος παρουσιάζεται ως μια οντότητα υπεράνω τάξεων, να εκφράζει τα «συμφέροντα» όλων των πολιτών, ενώ οι επιδιώξεις της αστικής τάξης καμουφλάρονται κάτω από τον μανδύα του «εθνικού συμφέροντος».

    Πράγματι σε συνθήκες «ανάπτυξης» και καπιταλιστικής ευημερίας μπορούμε να εντοπίσουμε μια σχετική αυτονομία των πολιτικών θεσμών απέναντι στις αγορές, έναν αέρα δημοκρατίας και μια εφήμερη «υπεράσπιση» της πλειοψηφίας της κοινωνίας. Όμως οι μάσκες πέφτουν σε περιόδους κρίσης, όπως αυτή που ζούμε σήμερα.Γίνεται τότε ξεκάθαρο ότι το κράτος υπάρχει για να προασπίζεται τα οικονομικά συμφέροντα της αστικής τάξης, των κεφαλαιοκρατών, και θα κάνει ότι μπορεί προς αυτή την κατεύθυνση, διακινδυνεύοντας ακόμα και την ίδια του την ύπαρξη. Δε χρειάζεται, νομίζω, να φέρουμε συγκεκριμένα παραδείγματα για να υποστηρίξουμε τη θέση αυτή. Η τελευταία διετία βρίθει απο μέτρα υποστήριξης των τραπεζών, ενίσχυσης των βιομηχάνων, αντεργατικών μέτρων για την άντληση μεγαλύτερης υπεραξίας κτλ. Κράτη και αγορές ταυτίζονται απόλυτα.

    Δε πρόκειται να χαράξουμε εδώ τη διαχωριστική γραμμή μεταξύ των πολιτικών που υπερασπίζονται τα συμφέροντα των εργαζομένων και αυτών που εκπροσωπούν το κεφάλαιο. Ο καθένας έχει μάτια και βλέπει και μυαλό και κρίνει. Αυτό που θέλουμε να δείξουμε, με βάση όλα τα παραπάνω, είναι πρώτον ότι δεν μπορούμε να βάλουμε όλους τους πολιτικούς στο ίδιο τσουβάλι (χρειαζόμαστε δύο τσουβάλια όσες χοντρικά και οι τάξεις)  και δεύτερον, ότι οι πολιτικοί που μας κυβερνάνε αυτά τα χρόνια δεν είναι προδότες. Δεν είναι προδότες γιατί ποτέ δεν ήταν με το μέρος της πλειοψηφίας της κοινωνίας, της εργατικής τάξης. Άρα  εξ’ ορισμού δεν μπορούν να την προδώσουν κιόλας.  Η αποστολή τους είναι συγκεκριμένη και την εκτελούν κατά γράμμα. Τέλος, δεν έχει κανένα απολύτως νόημα η ανακύκλωση πολιτικών, που πίσω απο τις παραπλανητικές διαφορές, έχουν την ίδια ταξική ταυτότητα.

    Σε ένα άρθρο του τον Απρίλη του 1853, ο Μαρξ έγραφε: «Το καλύτερο που μπορεί να ειπωθεί για την τεχνοκρατική κυβέρνηση είναι ότι αντιπροσωπεύει την πολιτική ανικανότητα στη φάση της μετάβασης…»  Οι κυβερνήσεις δεν μιλάνε πλέον για το ποια οικονομική κατεύθυνση θα ακολουθήσουν. Οι οικονομικές κατευθύνσεις είναι αυτές που γεννάνε τις κυβερνήσεις.

    ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΔΟΤΕΣ ΚΥΡΙΟΙ.. ΕΙΝΑΙ ΕΚΦΡΑΣΤΕΣ ΤΑΞΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ

    ΥΓ: Την Κυριακή έρχονται εκλογές. Καλό είναι να έχουμε στο μυαλό μας τα παραπάνω όταν ψηφίζουμε. Αλλά κυρίως να τα έχουμε στο μυαλό μας στους αγώνες που έρχονται.

     
    • benjatru 12:24 on 9 May, 2012 Permalink | Reply

      Γιατί οι Οικολόγοι Πράσινοι στο τσουβαλάκι; Για την ΔΗΜΑΡ πες (έστω) το καταλαβαίνω (μερικώς)… Ίσως και να μην το καταλαβαίνω… αλλά θα ήθελα πολύ να μου εξηγήσεις για τους Οικολόγους. Αν θέλεις πάντα.

      Β.Τ.

      • elpasajero 13:03 on 9 May, 2012 Permalink | Reply

        Κοίταξε benjatru, αν διάβασες το κείμενο θα κατάλαβες ότι το τσουβάλιασμα γίνεται με βάση τα ταξικά συμφέροντα που εκφράζει το κάθε κόμμα ή χώρος. Και με το “εκφράζει” εννοώ στην πραγματικότητα και πίσω απο τα όποια θολά ή μή προγράμματά τους. Θα μπορούσα κάλλιστα να έχω τσουβαλιάσει και το ΣΥΡΙΖΑ εν προκειμένω με πλειάδα επιχειρημάτων, αλλά δεν το κανα απο σεβασμό κατ΄ αρχας σε κάποιες συνιστώσες και συντρόφους στο χώρο αυτό και κατα δεύτερον γιατί διατηρώ ακόμα κάποιες ελπίδες παρ΄όλα τα στραβά που βλέπω. Για τους Οικολόγους τώρα. Δεν μου ΄χουν δώσει καμία μα καμία ένδειξη ότι παλεύουν για ριζική ανατροπή του καπιταλιστικού συστήματος και για το συμφέρον της μεγάλης πλειοψηφίας του λαού. Πάρε τις συνοπτικές τους θέσεις: “Με Πράσινη Στροφή στην πραγματική και βιώσιμη οικονομία, Με μάχη για Ευρώπη της αλληλεγγύης στην κατεύθυνση της ομοσπονδιοποίησής της, Με ένα Νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο, που θα βασίζει την ευημερία κυρίως στα συλλογικά αγαθά και όχι στην ατομική αγοραστική δύναμη.” Πώς θα γίνουν αυτά χωρίς ανατροπή του καπιταλισμού και των βασικών νόμων λειτουργίας του; Πώς θα σώσεις το όποιο περιβάλλον χωρίς να βάλεις στην άκρη τα κέρδη και τους ανταγωνισμούς των καπιταλιστών και χωρίς να προωθήσεις ένα βιώσιμο σοσιαλιστικό μοντέλο ανάπτυξης; Όλα αυτά μου θυμίζουν φιλανθρωπίες ή εκστρατείες της greenpeace. Δεν αμφισβητώ τις προθέσεις των ατόμων. Απλά έχουμε δεί τόσο καιρό πώς δουλεύει η σοσιαλδημοκρατία (βλ. Γερμανία) είτε πράσινη είτε όχι. Αυτά τα ολίγα και ελπίζω να σε κάλυψα.

        • benjatru 17:56 on 9 May, 2012 Permalink | Reply

          Αν και δεν συμφωνώ σε όλα… τουλάχιστον μου δείχνεις με τα επιχειρήματά σου, ότι δεν τους “πήρε η μπάλα” στο τσουβάλιασμα και ότι το έκανες συνειδητά. Ναι, με κάλυψες!

          ΥΓ. Και η WWF δεν πάει πίσω…

    • μαρια 16:16 on 11 May, 2012 Permalink | Reply

      Οι τωρινοί πολιτικοί δεν ξέρω εάν είναι προδότες έχουν αποδείξει όμως ότι είναι τελείως αναποτελεσματικοί και οποσδήποτε ανίκανοι για τη συγκεκριμένη δουλειά. Κάτω από τη μύτη όλων των κομμάτων και κυρίως αυτών που είναι για πολλές θητείες στη Βουλή (συπεριλαμβανομένου και του ΚΚΕ) και που συμμετέχουν όλα σε όλες τις Επιτροπές της, η κατασπατάληση του χρήματος του ΛΑΟΥ, οι μίζες τα σκάνδαλα και όλα τα καλά βασίλευαν. Συγχαρητήρια λοιπόν σε όλα τα κόμματα που ήταν στην Βουλή, τα κατάφεραν πείφημα και εξακολουθούν και τα κατάφέρνουν.

      • elpasajero 20:29 on 13 May, 2012 Permalink | Reply

        Μαρία το σχόλιό σου δείχνει ότι είτε δε διάβασες καθόλου την ανάρτηση, είτε τη διάβασες και δεν κατάφερα να σου εξηγήσω το συλλογισμό μου. Όπως και να ‘χει το να τσουβαλιάζεις και τους 300 της βουλής και όλα τα κόμματα κάτω απο την ίδια απορριπτική γραμμή είναι λάθος. Κάποιοι είναι εκεί μέσα προωθώντας τα συμφέροντα του κεφαλαίου και κάποιοι παλεύουν – υπο αντίξοες συνθήκες – ενάντια τους (και μιλάω για τους βουλευτές της Αριστεράς – ΚΚΕ και ΣΥΡΙΖΑ). Και τα σκάνδαλα κατήγγειλαν, και ξεσκέπαζαν με επιχειρήματα τα αίσχη που προσπαθούσαν να περάσουν πασοκ-νδ-κτλ, και τροπολογίες προσπαθούσαν να περάσουν (αλλά που να τις περάσουν με τη μειοψηφία που έχουν) και καλούσαν συνεχώς το λαό ν’ αντισταθεί στην επερχόμενη εξαθλίωσή του. Δεν μπορούσαν να κάνουν κάτι παραπάνω γιατί αυτή ήταν η δύναμη που εσείς τους δώσατε με την ψήφο σας. Οπότε θα σου πρότεινα να διαβάσεις και πάλι την ανάρτηση, να έχεις και τα μάτια σου ανοιχτά και να μην τσιμπάς στην προπαγάνδα που σου σερβίρουν και την χωρίς καμία βάση εξίσωση των πάντων.

  • elpasajero 18:48 on 19 April, 2012 Permalink | Reply  

    Το “σοσιαλιστικό” υπερσαμπουάν 

    Ας υποθέσουμε ότι το σαμπουάν για τα μαλλιά είναι ένα αγαθό απαραίτητο για την ευημερία της κοινωνίας. Κατ’ επέκταση δεχόμαστε ότι κάπως πρέπει να παράξουμε ικανή ποσότητα σαμπουάν για να είναι χαρούμενοι οι πολίτες. Υπάρχουν, χοντρικά, οι εξής 2 προτάσεις παραγωγής:  «αυτή-που-ευθύνεται-για-ό,τι-χαζεύεις-τώρα-στα-ράφια-του-σουπερμαρκετ», ας την πούμε (Α) και η άλλη πρόταση (Β), ας την πούμε «σοσιαλιστική».

    Α)  Έχεις N \rightarrow \infty εταιρείες παραγωγής σαμπουάν (στην Β. Αμερική το Ν είναι της τάξης των μερικών εκατοντάδων) που ανταγωνίζονται μεταξύ τους για μεγαλύτερα μερίδια στην πίτα της αγοράς και στα κέρδη (βέβαια τις Ν αυτές εταιρείες, σε μια μονοπωλιακή φάση του καπιταλισμού όπως η σημερινή, τις ελέγχουν Κ κολοσσοί, K \ll N – πχ η Procter&Gamble που ελέγχει χαλαρά τις μισές – αλλά αυτό είναι άλλη κουβέντα ). Κάθε εταιρεία, σε γενικές γραμμές, είναι υποχρεωμένη να παρέχει – για λόγους ανταγωνισμού – και αρκετά διαφορετικά υποείδη σαμπουάν. Το αποτέλεσμα είναι να πηγαίνεις στο σουπερμαρκετ και να έχεις μια υπερπληθώρα επιλογών σαμπουάν για τα μαλλιά, κάτι που βιώνουμε όλοι, τουλάχιστον, στις δυτικές χώρες.

    Β) Έχεις μια μόνο «εταιρεία» (1 \ll K \ll N) που παράγει ένα υπερσαμπουάν για όλους. Προφανώς το υπερσαμπουάν θα έχει υποείδη για τους διάφορους τύπους λαικών μαλλιών. Έτσι θα έχεις υπερσαμπουάν για ξηρά, σγουρά, βαμμένα κόκκινα, ανύπαρκτα μαλλιά. Άντε και με ένα διαφορετικό χρώμα στο μπουκάλι και σε δυο-τρια αρώματα. Και μόνο αυτά.

    Τί πλεονεκτήματα έχει το Β) έναντι του Α); Πολλά και αυταπόδεικτα:

    1. Μπορείς πολύ πιο εύκολα να ελέγξεις επιστημονικά και επαρκώς την ποιότητα και καταλληλότητα των προιόντων. Να κάνεις όσα δερματολογικά ή άλλα τεστ χρειάζεται για να προσφέρεις το καλύτερο σαμπουάν έβερ στο λαό. Αντί να έχεις Ν ανταγωνιστικά τμήματα R&D να βελτιώνουν τα σαμπουάν έχεις ένα και καλό.
    2. Μπορείς πολύ πιο εύκολα να ελέγξεις την παραγωγή ώστε να ικανοποιεί τις ανάγκες σε σαμπουάν χωρίς να χεις την υπερπροσφορά και υπερσυσσώρευση προιόντων που έχεις σήμερα.
    3. Μειώνεις δραματικά τα κόστη παραγωγής. Πέρα απο το αυτονόητο ότι δεν έχεις Ν διαφορετικές εταιρείες να φτιάχνουν Ν «διαφορετικά» προιόντα για μπούκλες (άλλα εργοστάσια,σύσταση, μπουκαλάκια κτλ), έχεις μηδενικά κόστη διαφήμισης και προώθησης των προϊόντων.  Είναι γενικώς παραδεκτό ότι στους περισσότερους κλάδους το κόστος του μάρκετινγκ έχει ξεπεράσει προ πολλού το πραγματικό κόστος παραγωγής.
    4. Με βάση τα παραπάνω, θα μείωνες επίσης δραματικά την καταλήστευση της γης και την κατασπατάληση πόρων.
    5. Γλυτώνεις χρόνο και «άγχος» απο την προσπαθεια επιλογης του «καλύτερου» σαμπουάν στα ράφια. Επίσης γλυτώνεις ποδαρόδρομο μεσα στο σουπερ μαρκετ γιατί οι διαστάσεις του χώρου μειώνονται αναγκαστικά λόγω λιγοτερων προιόντων.
    6. Οι λίστες με τα ψώνια γίνονται κατα πολύ μικρότερες (και γαμώ τα compression λεμε). Γράφεις σαμπουάν και ξέρεις ρε παιδί μου τί εννοείς. Δε χρειάζεται να προσθέσεις απο δίπλα μάρκα/χρώμα μπουκαλάκι κτλ.

    Προφανώς τα παραπάνω προυποθέτουν ότι η «εταιρεία» που παράγει το υπερσαμπουάν έχει ως πρωταρχικό κριτήριο την ευημερία των τριχών του κοινωνικού συνόλου και όχι την άντληση κερδών, όπως θα συνέβαινε πχ με ένα μονοπώλιο στον καπιταλισμό, είτε κρατικό είτε ιδιωτικό.

    Τί πλεονεκτήματα έχει το Α) έναντι του Β)? Κατα τη γνώμη μου κανένα αλλα για να το παίξουμε αντικειμενικοί ας παραθέσουμε δυο-τρια χωρίς καμία υπεράσπιση. Αυτή την αφήνουμε στους απολογητές του συστήματος:

    1. Δίνει στον καταναλωτή μια αίσθηση ελευθερίας επιλογής συνδεδεμένης άρρηκτα με τη δημοκρατία στην οποία ζεί και αναπνέει.  Βλέπεις τη βιτρίνα τίγκα στα πολύχρωμα και –κυρίως- διαφορετικά σαμπουάν και μαστουρώνεις απο ευτυχία.Ωραίο θεματάκι για έκθεση ιδεών στο γυμνάσιο αλλά μέχρι εκεί.
    2. Μέσα απο τον ανταγωνισμό των εταιρειών βελτιώνονται τα προϊόντα τους. Επίσης ασχολίαστο.
    3. Δε βρήκα τρίτο, όποιος βρεί τον κερνάω γλυκό υποβρύχιο. Απ’ το καλό, όχι αυτό που γέρνει.

    Εδώ τελειώνει η διεξοδική «ανάλυση» που κάναμε για τα σοσιαλιστικά υπερσαμπουάν. Η αλήθεια είναι ότι μπορεί να φέραμε την ανάλυση λίγο στα άκρα, αλλά το κάναμε μόνο και μόνο για να φανεί πιο έντονα το παράλογο της παρούσας κατάστασης (Α) και τα θετικά που μπορεί να έχει μια λύση (Β). Μπορείτε, έτσι για πλάκα, να σκεφτείτε άλλα προιόντα και να παίξετε το ίδιο υποθετικό παιχνίδι επεκτείνοντας το παράδειγμα του σαμπουάν. Μπορείτε, για παράδειγμα, να κάνετε την ανάλυση για αυτοκίνητα (τί δε θα μπορώ να επιλέξω μεταξύ μπέμπας και μερτσέντας;), για τράπεζες και ό,τι άλλο τραβάει η όρεξή σας.

     
    • Μ 21:23 on 11 May, 2012 Permalink | Reply

      Για πες μας ποιό είναι το υπερσαμπουάν που παρήγε η Σοβιετική Ένωση που ήταν τόσο επιτυχημένο και το εξήγε κιόλας στην αλήστου μνήμης Comecon;
      Υπενθυμίζω στους αναγνώστες σου ότι στην πρ. Α. Ευρώπη τα υπερσαμπουάν αυτά τα έπαιρνες με δελτίο διότι δεν υπήρχαν για όλους (χάρη στην κεντρικά σχεδιασμένη παραγωγή που τόσο εξυμνείς) και έπρεπε να χρησιμοποιείς μόνο τόσο και μόνο όποτε είχες… Απλυσιά.

      Ρωσικά σουπερμάρκετ που αποδεικνύουν τον ποδαρόδρομο που γλίτωναν. Φυσικά! Στήνονταν στις ουρές από νωρίς και όποιος προλάβαινε έπαιρνε!
      http://englishrussia.com/2011/01/16/soviet-reality-that-seems-never-existed/

      • elpasajero 20:12 on 13 May, 2012 Permalink | Reply

        Αναφέρω πουθενά στην ανάρτηση τη Σοβιετική Ένωση; τελικά μερικά κολλήματα είναι παντοτινά. Δεν θα κάτσω να σχολιάσω τη φερεγγυότητα του σάιτ που παραθέτεις ή να δώσω άλλα στοιχεία που αποδεικνύουν τις κατακτήσεις του λαού στις σοσιαλιστικές χώρες. Θα μπορούσες να κοιτάξεις τα επιτεύγματα της αποκλεισμένης και βαλλόμενης απο παντού σοσιαλιστικής Κούβας (πχ τί έχουν καταφέρει στο χώρο της υγείας). Όπως και να ‘χει η ανάρτηση δε σκοπεύει να εκθειάσει τη Σοβιετική Ένωση και κρίμα που αυτό κατάλαβες. Δεν έχουμε ούτε 1940 ούτε 1970. Επίσης δεν έχουμε να διαχειριστούμε την αχανή έκταση της Ρωσίας ή να ταίσουμε τόσο μεγάλο πλήθος ανθρώπων. Δεν μπορείς να συγκρίνεις έτσι άκριτα διαφορετικές χώρες, οικονομίες και ιστορικές περιόδους. Οι συνθήκες (τεχνολογία, διδάγματα απο ιστορία κτλ) είναι πολύ ωριμότερες σήμερα για να μπορέσει να πετύχει η σοσιαλιστική παραγωγή το σκοπό της, που δεν είναι άλλος απο την ευημερία του λαού. Και αυτό προσπαθώ να αναλύσω – με ένα ακραίο παράδειγμα – στο παραπάνω άρθρο. Τέλος ο καπιταλιστικός τρόπος ανάπτυξης όχι μόνο έχει οδηγήσει σε τεράστιες ανισότητες και εξαθλίωση μεγάλων κομματιών του λαού αλλά και στο βιασμό της γης. Πρέπει να αλλάξουμε ρότα πριν να ‘ναι αργά.

  • elpasajero 20:18 on 13 March, 2012 Permalink | Reply  

    Γιατί Σοσιαλισμός ; (Albert Einstein, 1949) 

    Τον Μάϊο του 1949 δημοσιεύτηκε στο πρώτο τεύχος της αμερικάνικης επιθεώρησης Monthly Review το κείμενο του Einstein με τίτλο ” Why Socialism? “. Στο κείμενο αυτό ο Einstein εκθέτει απλά και με σαφήνεια την άποψή του για την αναγκαιότητα μιας σοσιαλιστικής κοινωνίας (disclaimer: όπου με τον όρο σοσιαλιστική δεν εννοούμε οτιδήποτε κοντά σε αυτό).  Κατά την προσωπική μου άποψη το κείμενο αυτό αξίζει και πρέπει να διαδοθεί όσο γίνεται περισσότερο καθώς είναι πιό επίκαιρο από ποτέ. Για να βοηθήσω σ΄αυτή την κατεύθυνση μετέφρασα το πρωτότυπο κείμενο στα ελληνικά. Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν και άλλες μεταφράσεις, πχ εδώ, αλλά όσες βρήκα είναι αποσπασματικές και ελλιπείς. Η μετάφραση που ακολουθεί είναι ελεύθερη για διανομή κάτω από τους όρους της άδειας Creative Commons Attribution-Share Alike, ενώ οι υπογραμμίσεις (έντονα γράμματα-έμφαση) είναι δικές μου. Τo ελληνικό κείμενο μπορείτε να το κατεβάσετε και σε μορφή pdf εδώ.

    Γιατί Σοσιαλισμός ;

    Albert Einstein


    Είναι συνετό, για κάποιον που δεν είναι ειδικός σε οικονομικά και κοινωνικά θέματα, να εκφράζει απόψεις στο ζήτημα του σοσιαλισμού; Πιστεύω πως είναι, για αρκετούς λόγους.

    Ας εξετάσουμε πρώτ’ απ’ όλα το ερώτημα αυτό κάτω από το πρίσμα της επιστημονικής γνώσης. Σε πρώτη ανάγνωση φαίνεται ότι δεν υπάρχουν ουσιαστικές μεθοδολογικές διαφορές μεταξύ της αστρονομίας και των οικονομικών: οι επιστήμονες και στους δυο τομείς προσπαθούν να ανακαλύψουν νόμους ευρείας αποδοχής για ορισμένες ομάδες φαινομένων, προκειμένου να καταστήσουν την αλληλεπίδραση αυτών των φαινομένων όσο γίνεται πιό κατανοητή. Αλλά στην πραγματικότητα, τέτοιες μεθοδολογικές διαφορές υπάρχουν. Η ανακάλυψη γενικών νόμων στο πεδίο των οικονομικών καθίσταται δύσκολη από το γεγονός ότι τα παρατηρούμενα οικονομικά φαινόμενα επηρεάζονται συχνά από πολλούς παράγοντες, που είναι πολύ δύσκολο κανείς να αξιολογήσει ξεχωριστά. Επιπρόσθετα, η εμπειρία που έχει συσσωρευθεί από την αρχή της, λεγόμενης και, πολιτισμένης περιόδου της ανθρώπινης ιστορίας έχει, όπως είναι ευρέως γνωστό, επηρεαστεί και περιοριστεί σε μεγάλο βαθμό από αιτίες, οι οποίες δεν είναι σε καμία περίπτωση αυστηρά οικονομικής φύσης. Για παράδειγμα, τα περισσότερα κυρίαρχα κράτη στην ιστορία όφειλαν την ύπαρξή τους στις κατακτήσεις. Οι λαοί-κατακτητές εδραίωναν τους εαυτούς τους, νομοθετικά και οικονομικά, ως την προνομιούχα τάξη στην κατακτημένη χώρα. Άρπαζαν για τους εαυτούς τους το μονοπώλιο της ιδιοκτησίας της γης και όριζαν ιερατεία αποτελούμενα από άτομα της δικής τους τάξης. Οι ιερείς, οι οποίοι είχαν την εκπαίδευση στον έλεγχό τους, μετέτρεψαν τον ταξικό αυτό διαχωρισμό της κοινωνίας σε ένα μόνιμο θεσμό και κατασκεύασαν ένα σύστημα αξιών με βάση το οποίο οι άνθρωποι, από τότε και στο εξής και σε ένα βαθμό ασυνείδητα, καθοδηγούνταν στην κοινωνική τους συμπεριφορά.

    Αλλά, η ιστορική παράδοση ανήκει, για να το πω απλά, στο χθες. Πουθενά, δεν έχουμε πραγματικά ξεπεράσει αυτό που ο Thorstein Veblen αποκαλούσε «η ληστρική φάση» της ανθρώπινης ανάπτυξης. Τα παρατηρούμενα οικονομικά γεγονότα ανήκουν σε αυτή τη φάση και ακόμα και οι νόμοι που μπορούμε να εξάγουμε από αυτά δεν είναι εφαρμόσιμοι σε καμία άλλη φάση. Εφ’ όσον ο πραγματικός σκοπός του σοσιαλισμού είναι να ξεπεράσει και να προχωρήσει παραπέρα τη ληστρική φάση της ανθρώπινης ανάπτυξης, η οικονομική επιστήμη στην παρούσα κατάστασή της μπορεί μόνο να ρίξει ένα πολύ ασήμαντο φως στη σοσιαλιστική κοινωνία του μέλλοντος.

    Δεύτερον, ο τελικός σκοπός του σοσιαλισμού είναι τόσο κοινωνικός όσο και ηθικός. Η επιστήμη, όμως, δεν μπορεί να δημιουργήσει σκοπούς και, ακόμα χειρότερα, να τους εμφυσήσει στους ανθρώπους. Το καλύτερο που μπορεί να πετύχει η επιστήμη είναι να παρέχει τα μέσα για την επίτευξη ορισμένων σκοπών. Αλλά οι σκοποί, αυτοί καθαυτοί, γεννιούνται από ανθρώπους με υψηλά ηθικά ιδανικά. Αν οι σκοποί αυτοί δεν είναι θνησιγενείς, αλλά ζωτικής σημασίας και ισχυροί, υιοθετούνται και αναπτύσσονται από πολλούς ανθρώπους οι οποίοι, εν μέρει υποσυνείδητα, καθορίζουν την αργή εξέλιξη της κοινωνίας.

    Γι’ αυτούς τους λόγους, οφείλουμε να είμαστε προσεκτικοί και να μην υπερεκτιμούμε την επιστήμη και τις επιστημονικές μεθόδους, όταν το ερώτημα που τίθεται αφορά ανθρώπινα προβλήματα. Επίσης, δεν πρέπει να θεωρούμε δεδομένο ότι οι ειδικοί είναι και οι μόνοι που έχουν το δικαίωμα να εκφράζονται πάνω σε ζητήματα οργάνωσης της κοινωνίας.

    Εδώ και αρκετό καιρό, ακούγονται πολλές φωνές που υποστηρίζουν ότι η ανθρώπινη κοινωνία βρίσκεται σε κρίση, ότι η σταθερότητά της έχει κλονιστεί σοβαρά. Είναι χαρακτηριστικό αυτής της κατάστασης, ότι τα άτομα νοιώθουν αδιάφορα ή ακόμα και εχθρικά απέναντι στο σύνολο, μικρό ή μεγάλο, στο οποίο ανήκουν. Για να δείξω τί εννοώ, επιτρέψτε μου να παραθέσω εδώ μια προσωπική εμπειρία. Πρόσφατα, συζητώντας με έναν έξυπνο και αξιόπιστο άνθρωπο, σχετικά με την απειλή ενός ακόμα πολέμου, ο οποίος, κατά τη γνώμη μου, θα έθετε σε σοβαρό κίνδυνο την ύπαρξη της ανθρωπότητας, παρατήρησα ότι μόνο ένας υπερεθνικός οργανισμός θα μπορούσε να μας προφυλάξει από τον κίνδυνο αυτό. Πάνω σ’ αυτό, ο συνομιλητής μου, πολύ ήρεμα και ψυχρά, μου είπε: «Μα γιατί εναντιώνεστε τόσο πολύ στην εξαφάνιση της ανθρώπινης φυλής;»

    Είμαι βέβαιος ότι, μόλις έναν αιώνα πριν, κανείς δε θα έκανε μια τέτοια δήλωση με τόση ευκολία. Πρόκειται για τη δήλωση ενός ανθρώπου, ο οποίος έχει προσπαθήσει μάταια να ισορροπήσει μέσα του και έχει πρακτικά χάσει την ελπίδα να το καταφέρει. Είναι η έκφραση μιάς οδυνηρής μοναξιάς και απομόνωσης απ΄την οποία τόσοι πολλοί άνθρωποι υποφέρουν στις μέρες μας. Ποια είναι όμως η αιτία; Και υπάρχει διέξοδος;

    Είναι εύκολο να θέτει κανείς τέτοια ερωτήματα, αλλά δύσκολο να τα απαντήσει με ασφάλεια. Πρέπει να προσπαθήσω, όμως, όσο καλύτερα μπορώ, αν και γνωρίζω καλά το γεγονός ότι τα συναισθήματα πολλές φορές επισκιάζουν και αντιτίθενται στις επιδιώξεις μας, ενώ ταυτόχρονα δεν μπορούν να εκφραστούν με απλές και εύκολες εξισώσεις.

    Ο άνθρωπος είναι, ταυτόχρονα, μοναχικό και κοινωνικό όν. Ως μοναχικό ον προσπαθεί να προστατέψει τη δική του ύπαρξη καθώς και την ύπαρξη των οικείων του, να ικανοποιήσει τις προσωπικές του επιθυμίες και ν’ αναπτύξει τις έμφυτες ικανότητές του. Ως κοινωνικό ον επιδιώκει να κερδίσει την αναγνώριση και τη στοργή των συνανθρώπων του, να μοιραστεί τις χαρές τους, να τους παρηγορήσει στις λύπες τους, και να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσής τους. Ο ιδιαίτερος χαρακτήρας του ανθρώπου οφείλεται στην ύπαρξη αυτών των ποικίλων, συχνά αντιφατικών, επιδιώξεων, ενώ ο συνδυασμός τους καθορίζει το βαθμό στον οποίο το άτομο μπορεί να επιτύχει μια εσωτερική ισορροπία και να συνεισφέρει στην ευημερία της κοινωνίας. Είναι πολύ πιθανό ότι η σχετική αλληλεπίδραση αυτών των δύο δυνάμεων καθορίζεται, κυρίως, από την κληρονομικότητα. Αλλά η προσωπικότητα που τελικά προκύπτει, διαμορφώνεται κυρίως από το περιβάλλον στο οποίο ένας άνθρωπος τυχαίνει να βρίσκεται κατά τη διάρκεια της ανάπτυξής του, από τη δομή της κοινωνίας στην οποία μεγαλώνει, από τις παραδόσεις της κοινωνίας αυτής, καθώς και από τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αξιολογεί τις διαφορετικές συμπεριφορές. Η αφηρημένη έννοια της «κοινωνίας» είναι για το ανθρώπινο ον, ως άτομο, το σύνολο των άμεσων και έμμεσων σχέσεών του με τους συνανθρώπους του, καθώς και με όλες τις προηγούμενες γενιές. Το άτομο είναι ικανό να σκέφτεται, να νοιώθει, να παλεύει και να εργάζεται για τον εαυτό του, αλλά εξαρτάται τόσο από την κοινωνία, στη φυσική, διανοητική και συναισθηματική του ύπαρξη, που είναι αδύνατο να διανοηθεί ή να κατανοήσει τον εαυτό του έξω από το πλαίσιο της κοινωνίας. Είναι η «κοινωνία», η οποία παρέχει στο άτομο φαγητό, ρουχισμό, σπίτι, τα εργαλεία της δουλειάς του, τη γλώσσα, τους τρόπους σκέψης καθώς και το μεγαλύτερο μέρος των σκέψεών του. Η ζωή του είναι δυνατή χάρις στην εργασία και τα επιτεύγματα πολλών εκατομμυρίων ανθρώπων στο παρελθόν και το παρόν, όλων αυτών που κρύβονται πίσω από τη λέξη «κοινωνία».

    Επομένως, είναι προφανές ότι η εξάρτηση του ατόμου από την κοινωνία είναι ένα φυσικό γεγονός που δεν μπορεί να ακυρωθεί, ακριβώς όπως στην περίπτωση των μυρμηγκιών και των μελισσών. Παρόλ’ αυτά, ενώ ολόκληρη η ζωή των μυρμηγκιών και των μελισσών είναι καθορισμένη ακόμα και στις μικρότερες λεπτομέρειες από άκαμπτα, κληρονομικά ένστικτα, τα κοινωνικά μοτίβα και η αλληλεξάρτηση των ανθρώπων ποικίλλουν και μεταβάλλονται αρκετά. Η μνήμη, η ικανότητα να κάνει κανείς νέους συνδυασμούς, το δώρο της προφορικής επικοινωνίας, έχουν καταστήσει εφικτές εξελίξεις μεταξύ των ανθρώπων, οι οποίες δεν υπαγορεύονται από βιολογικές ανάγκες. Τέτοιες εξελίξεις είναι εμφανείς σε παραδόσεις, ιδρύματα και οργανισμούς, στη λογοτεχνία, σε επιστημονικά και μηχανικά επιτεύγματα, σε έργα τέχνης. Αυτό εξηγεί πώς συμβαίνει ότι, κατά κάποιο τρόπο, ο άνθρωπος μπορεί να επηρεάσει την ίδια του τη ζωή μέσα από τη συμπεριφορά του, καθώς και ότι σε αυτή τη διαδικασία παίζουν ρόλο η συνειδητή σκέψη και επιθυμία.

    Ο άνθρωπος αποκτά, κατά τη γέννησή του και μέσω κληρονομικότητας, βιολογική σύσταση, που πρέπει να θεωρείται καθορισμένη και αμετάβλητη και η οποία περιλαμβάνει εκείνες τις φυσικές επιδιώξεις που είναι χαρακτηριστικές του ανθρώπινου είδους. Επιπρόσθετα, κατά τη διάρκεια της ζωής του, αποκτά μια πολιτισμική συγκρότηση, την οποία και υιοθετεί από την κοινωνία μέσω της επικοινωνίας καθώς και από άλλες επιρροές. Είναι αυτή η πολιτισμική συγκρότηση, η οποία με το πέρασμα του χρόνου, υπόκειται σε αλλαγή και καθορίζει, σε μεγάλο βαθμό, τη σχέση μεταξύ του ατόμου και της κοινωνίας. Η σύγχρονη ανθρωπολογία μάς έχει διδάξει, μέσα από τη συγκριτική μελέτη των -αποκαλούμενων και- πρωτόγονων πολιτισμών, ότι η κοινωνική συμπεριφορά των ανθρώπων μπορεί να διαφέρει σημαντικά, ανάλογα με τα πολιτισμικά πρότυπα και τα είδη οργάνωσης που επικρατούν στην κοινωνία. Σε αυτό ακριβώς βασίζουν τις ελπίδες τους όσοι επιδιώκουν να καλυτερεύσουν την τύχη του ανθρώπου: Οι άνθρωποι δεν είναι καταδικασμένοι, λόγω της βιολογικής τους συγκρότησης, να αλληλοεξοντώνονται ή να παραδίδονται στο έλεος μιας σκληρής και αναπόφευκτης μοίρας.

    Αν αναρωτηθούμε πώς πρέπει να αλλάξουμε τη διάρθρωση της ανθρώπινης κοινωνίας και του πολιτισμού, προκειμένου να κάνουμε την ανθρώπινη ζωή όσο πιο ευχάριστη γίνεται, θα πρέπει συνεχώς να έχουμε στο μυαλό μας ότι υπάρχουν ορισμένες συνθήκες τις οποίες δεν μπορούμε να αλλάξουμε. Όπως αναφέραμε και πριν, η βιολογική φύση του ανθρώπου δεν υπόκειται σε αλλαγή, τουλάχιστον για όλους τους πρακτικούς σκοπούς. Επιπρόσθετα, η τεχνολογική και δημογραφική ανάπτυξη των τελευταίων αιώνων έχει δημιουργήσει συνθήκες που έχουν εδραιωθεί βαθιά. Σε σχετικά πυκνοκατοικημένες περιοχές, για την παραγωγή των αναγκαίων για τη ζωή αγαθών, απαιτούνται απαραίτητα καταμερισμός της εργασίας και ευρέως κεντρικοποιημένα μέσα παραγωγής. Η εποχή κατά την οποία άτομα ή σχετικά μικρές ομάδες μπορούσαν να έχουν πλήρη επάρκεια, έχει χαθεί για πάντα. Θα είναι απλώς μιά μικρή υπερβολή το να πούμε πως η ανθρωπότητα σήμερα αποτελεί μια παγκοσμιοποιημένη κοινότητα παραγωγής και κατανάλωσης.

    Έχω φτάσει πλέον στο σημείο, όπου μπορώ να προσδιορίσω σύντομα τί αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, την ουσία της σημερινής κρίσης. Αφορά τη σχέση του ατόμου με την κοινωνία. Το άτομο έχει συνειδητοποιήσει,  πιό πολύ από ποτέ, την εξάρτησή του από την κοινωνία. Όμως, δεν εκλαμβάνει την εξάρτηση αυτή ως θετικό στοιχείο, ως ένα οργανικό δεσμό, ως μια προστατευτική δύναμη, αλλά περισσότερο ως μια απειλή κατά των φυσικών του δικαιωμάτων, ή ακόμα και κατά της ίδιας της οικονομικής του ύπαρξης. Επιπλέον, η θέση του στην κοινωνία είναι τέτοια που οι εγωιστικές του επιδιώξεις επιτείνονται συνεχώς, ενώ οι κοινωνικές του επιδιώξεις, οι οποίες είναι και απο τη φύση τους πιο ασθενείς, σταδιακά χειροτερεύουν. Όλοι οι άνθρωποι, ανεξάρτητα της θέσης τους στην κοινωνία, υποφέρουν από τη διαδικασία αυτή. Αιχμάλωτοι του ίδιου τους του εγωισμού, χωρίς μάλιστα οι ίδιοι να το αντιλαμβάνονται, νοιώθουν ανασφαλείς, μοναχικοί και στερημένοι από την απλή, αθώα και χωρίς πολλές σκέψεις απόλαυση της ζωής. Ο άνθρωπος μπορεί να βρει νόημα στη ζωή, την τόσο σύντομη και γεμάτη κινδύνους, μόνο αφιερώνοντας τον εαυτό του στην κοινωνία.

    Η πραγματική πηγή του κακού είναι, κατά τη γνώμη μου, η οικονομική αναρχία της καπιταλιστικής κοινωνίας, όπως τη βιώνουμε σήμερα. Έχουμε μπροστά μας ένα τεράστιο σύνολο παραγωγών που ακατάπαυστα  πασχίζουν να στερήσει ο ένας από τον άλλο τους καρπούς της συλλογικής τους εργασίας – όχι με τη βία, αλλά με την πιστή συμμόρφωση σε ένα σύστημα νομικών κανόνων. Είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι τα μέσα παραγωγής – δηλαδή το σύνολο των παραγωγικών δυνάμεων που είναι απαραίτητες για την παραγωγή καταναλωτικών και άλλων απαραίτητων αγαθών – μπορεί νομικώς να είναι, και το μεγαλύτερο μέρος είναι, ατομική ιδιωτική περιουσία.

    Για λόγους απλότητας, θα αποκαλώ στη συνέχεια «εργάτες» όλους εκείνους που δεν έχουν στην κατοχή τους μέσα παραγωγής – αν και αυτό δεν αντιστοιχεί πλήρως στη συνηθισμένη χρήση του όρου-. Ο ιδιοκτήτης μέσων παραγωγής (ΣΤΜ: στη συνέχεια θα αποκαλείται «καπιταλιστής», θα μπορούσαμε επίσης να χρησιμοποιήσουμε τη λέξη «κεφαλαιοκράτης») είναι σε θέση να αγοράζει την εργατική δύναμη από τον εργάτη. Χρησιμοποιώντας τα μέσα παραγωγής, ο εργάτης παράγει νέα εμπορεύματα που γίνονται ιδιοκτησία του καπιταλιστή. Το βασικό σημείο σε αυτή τη διαδικασία είναι η σχέση μεταξύ των προϊόντων που ο εργάτης παράγει και της αμοιβής του, και τα δύο μετρήσιμα σε όρους πραγματικής αξίας. Όσο η σύμβαση εργασίας είναι «ελεύθερη», αυτό που ο εργάτης λαμβάνει δεν καθορίζεται από την πραγματική αξία των προϊόντων που παράγει, αλλά από τις ελάχιστες ανάγκες του καθώς και από τις ανάγκες των καπιταλιστών σε εργατική δύναμη σε σχέση με τον αριθμό των εργατών, που συναγωνίζονται για τις θέσεις εργασίας (ΣΤΜ: προσφορά και ζήτηση εργατικής δυναμης). Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι, ακόμα και στη θεωρία, η αμοιβή του εργάτη δεν καθορίζεται από την αξία του προϊόντος που παράγει.

    Το ιδιωτικό κεφάλαιο τείνει να συγκεντρώνεται σε όλο και λιγότερα χέρια, εν μέρει εξαιτίας του ανταγωνισμού μεταξύ των καπιταλιστών και εν μέρει επειδή η τεχνολογική ανάπτυξη και ο εντεινόμενος καταμερισμός της εργασίας ενθαρρύνουν το σχηματισμό μεγαλύτερων παραγωγικών μονάδων σε βάρος των μικρότερων. Το αποτέλεσμα της ανάπτυξης αυτής είναι μια ολιγαρχία του ιδιωτικού κεφαλαίου, η τεράστια δύναμη της οποίας δεν μπορεί να ελεγχθεί αποτελεσματικά ακόμα και στα πλαίσια μιας δημοκρατικά πολιτικά οργανωμένης κοινωνίας. Αυτό συμβαίνει, γιατί τα μέλη των νομοθετικών οργάνων επιλέγονται από πολιτικά κόμματα, τα οποία σε μεγάλο βαθμό χρηματοδοτούνται ή επηρεάζονται με άλλους τρόπους από τους ιδιώτες καπιταλιστές, οι οποίοι διαχωρίζουν, για πολύ πρακτικούς λόγους, το εκλογικό σώμα από τους νομοθέτες. Το αποτέλεσμα είναι οι αντιπρόσωποι του λαού να μην υπερασπίζονται ικανοποιητικά τα συμφέροντα των λιγότερο  προνομιούχων ομάδων του πληθυσμού. Επιπρόσθετα, κάτω από τις υπάρχουσες συνθήκες, οι ιδιώτες καπιταλιστές αναπόφευκτα ελέγχουν, άμεσα ή έμμεσα, τις κύριες πηγές πληροφόρησης (τύπο, ραδιόφωνο, εκπαίδευση). Για το λόγο αυτό, είναι εξαιρετικά δύσκολο και στις περισσότερες περιπτώσεις απλώς αδύνατο ένας πολίτης να μπορεί να εξάγει αντικειμενικά συμπεράσματα και να ασκεί με έξυπνο τρόπο τα πολιτικά του δικαιώματα.

    Επομένως, η κατάσταση που επικρατεί σε μία οικονομία που βασίζεται στην ατομική ιδιοκτησία του κεφαλαίου χαρακτηρίζεται από δύο κύριες αρχές: πρώτον, τα μέσα παραγωγής (κεφάλαιο) αποτελούν ατομική ιδιοκτησία και οι ιδιοκτήτες τους τα διαχειρίζονται κατά την κρίση τους και δεύτερον, η σύμβαση εργασίας είναι ελεύθερη. Φυσικά, δεν υπάρχει μιά αμιγώς καπιταλιστική κοινωνία, με αυτήν την έννοια. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι εργάτες, μέσα από μακρόχρονη και σκληρή πολιτική πάλη, έχουν πετύχει να διασφαλίσουν μια κάπως βελτιωμένη μορφή της «ελεύθερης εργασιακής σύμβασης» για κάποιες κατηγορίες εργατών. Αλλά στο σύνολό της η σημερινή οικονομία δε διαφέρει πολύ από τον «καθαρό» καπιταλισμό.

    Η παραγωγή πραγματοποιείται για το κέρδος και όχι για το όφελος. Δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι, όλοι όσοι είναι ικανοί και πρόθυμοι να εργαστούν, θα μπορούν πάντοτε να βρουν μια δουλειά. Σχεδόν πάντα υπάρχει μια «στρατιά ανέργων». Ο εργάτης φοβάται συνεχώς ότι μπορεί να χάσει τη δουλειά του. Καθώς οι άνεργοι και οι χαμηλόμισθοι εργάτες δεν αποτελούν μια κερδοφόρα αγορά, η παραγωγή καταναλωτικών αγαθών υποχρεωτικά περιορίζεται, με αποτέλεσμα να υπάρχουν σοβαρές δυσκολίες. Η τεχνολογική πρόοδος συχνά οδηγεί σε αύξηση της ανεργίας αντί για τη διευκόλυνση της εργασίας για όλους. Το κίνητρο του κέρδους, σε συνδυασμό με τον ανταγωνισμό μεταξύ των καπιταλιστών, ευθύνεται για την αστάθεια στη συσσώρευση και χρησιμοποίηση του κεφαλαίου, η οποία με τη σειρά της οδηγεί σε όλο και χειρότερες καταστάσεις ύφεσης. Ο χωρίς όρια ανταγωνισμός οδηγεί σε μια τεράστια απώλεια εργασίας, ακρωτηριάζοντας έτσι την κοινωνική συνείδηση των ατόμων, όπως ανέφερα και νωρίτερα.

    Θεωρώ αυτόν τον ακρωτηριασμό των ατόμων το μεγαλύτερο κακό του καπιταλισμού. Το σύνολο του εκπαιδευτικού μας συστήματος υποφέρει από αυτό το κακό. Μια υπέρμετρα ανταγωνιστική στάση εμφυτεύεται στους μαθητές, οι οποίοι εκπαιδεύονται  να λατρεύουν την άπληστη επιτυχία ως προετοιμασία για τη μελλοντική τους καριέρα.

    Είμαι πεπεισμένος ότι μόνο ένας δρόμος υπάρχει για να εξαλειφθεί όλο αυτό το θανατηφόρο κακό, κι αυτός δεν είναι άλλος από την εγκαθίδρυση μιας σοσιαλιστικής οικονομίας, μ’ ένα εκπαιδευτικό σύστημα το οποίο θα είναι προσανατολισμένο προς την επίτευξη κοινωνικών στόχων. Σε μια τέτοια οικονομία, η ίδια η κοινωνία κατέχει τα μέσα παραγωγής και τα διαχειρίζεται με βάση το σχεδιασμό. Μια σχεδιασμένη οικονομία, η οποία θα προσαρμόζει την παραγωγή στις ανάγκες της κοινωνίας, θα κατανέμει την εργασία που πρέπει να γίνει σε αυτούς που είναι ικανοί να εργαστούν και θα εγγυάται τα προς το ζην σε κάθε άνδρα, γυναίκα και παιδί. Η παιδεία, εκτός από την ανάπτυξη των έμφυτων ικανοτήτων του κάθε ατόμου, θα προσπαθεί να αναπτύξει την έννοια της ευθύνης για το συνάνθρωπο, στη θέση της εξύμνησης της εξουσίας και της επιτυχίας, όπως γίνεται στη σημερινή κοινωνία.

    Ωστόσο, είναι απαραίτητο να θυμόμαστε ότι μια σχεδιασμένη οικονομία δεν είναι ακόμα σοσιαλισμός. Η σχεδιασμένη κοινωνία, αυτή καθεαυτή, μπορεί να συνοδεύεται από την πλήρη υποδούλωση της προσωπικότητας. Η επίτευξη του σοσιαλισμού προϋποθέτει την επίλυση ορισμένων εξαιρετικά δύσκολων κοινωνικοπολιτικών προβλημάτων: για παράδειγμα, πώς είναι δυνατόν, λαμβάνοντας υπόψη την εκτεταμένη συγκέντρωση της πολιτικής και οικονομικής εξουσίας, να αποτραπεί η γραφειοκρατία απ΄ το να γίνει παντοδύναμη και υπερφίαλη; Πώς μπορούν να προστατευτούν τα ατομικά δικαιώματα και ταυτόχρονα να  υπάρχει εγγύηση ενός δημοκρατικού αντίβαρου στην εξουσία της γραφειοκρατίας;

    Η σαφήνεια σχετικά με τους στόχους και τα προβλήματα του σοσιαλισμού είναι εξαιρετικά σημαντική σ’ αυτή τη μεταβατική εποχή. Δεδομένου ότι στις σημερινές συνθήκες, η ελεύθερη και ανεμπόδιστη συζήτηση αυτών των προβλημάτων είναι πρακτικά υπό απαγόρευση, θεωρώ ότι η έκδοση του περιοδικού αυτού (ΣΤΜ: “Monthly Review) αποτελεί μια σημαντική υπηρεσία προς την κοινωνία.

    Albert Einstein

    Πρώτη έκδοση: Monthly Review, May 1949

    Μετάφραση στα ελληνικά: Ευρυτάνας Ταξιδιώτης, Μάρτης 2012

     
    • Σούλα και Μάκης 08:50 on 16 March, 2012 Permalink | Reply

      Ευχές πολλές για δύναμη και διάρκεια στην πολύ καλή προσπάθειά σου για ενημέρωση.
      Μας θυμίζει δουλειά Ελλήνων που ζούσαν έξω απ την δοκιμαζόμενη διαχρονικά Ελλαδίτσα μας, δουλειά που βοηθάει και σήμερα στην αφύπνιση όσων ακόμα πιστεύουν στους διαχρονικούς “σωτήρες” μας!
      Νάσαι πάντα καλά.
      Οι γονείς σου

    • alexis 09:39 on 19 April, 2013 Permalink | Reply

      Εξαιρετικά καλή δουλειά,συγχαρητήρια!!!

    • elpasajero 10:55 on 19 April, 2013 Permalink | Reply

      Να ‘σαι καλά αλέξη.. αλλά η συγκεκριμένη δουλειά είναι όλη του αιστάιν.. καθώς και όλων αυτών που του ενέπνευσαν αυτές τις σκέψεις..

c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel